ادویهها و گیاهان خشکشده بهدلیل کاربرد گسترده در صنایع غذایی، نقش مهمی در حفظ طعم، رنگ و عطر محصولات دارند. با این حال، بهدلیل منشأ گیاهی و فرآیندهای برداشت و خشکسازی، این ترکیبات میتوانند حامل آلودگیهای میکروبی و قارچی باشند.
وجود میکروبهای بیماریزا یا فاسدکننده در ادویهها میتواند سبب انتقال آلودگی به غذا و ایجاد مشکلات بهداشتی در مصرفکننده شود. اگرچه شستوشو و فرآیندهای حرارتی معمولی ممکن است بسیاری از باکتریها را غیرفعال کند، فرمهای مقاوم (اسپورها) قادرند در برابر حرارت پخت و پز نیز زنده بمانند و بعداً در شرایط مناسب فعال شوند.
منشأ اصلی آلودگیهای میکروبی در ادویهها عبارتاند از:
تماس مستقیم با خاک و آب آلوده در مراحل رشد و برداشت،
آلودگی متقاطع در فرآیند خشککردن و آسیاب،
نگهداری و بستهبندی در شرایط غیربهداشتی،
و استفاده از ابزار و تجهیزات غیراستریل در عطاریها یا کارگاههای سنتی.
در بسیاری از واحدهای کوچک، فرآیند تولید و بستهبندی هنوز بهصورت دستی انجام میشود که ریسک آلودگی را افزایش میدهد.
در استاندارد ملی ایران ISIRI 3677، ویژگیها و حدود مجاز آلودگی میکروبی در ادویههایی مانند دارچین، فلفل، میخک، زیره، آویشن، زنجبیل، زردچوبه و خردل مشخص شده است. این استاندارد شامل شاخصهای زیر است:
شمارش کل باکتریهای هوازی (TAMC)
شمارش کپک و مخمر (TYMC)
عدم وجود سالمونلا (Salmonella spp.) در ۲۵ گرم نمونه
محدودیت برای کلیفرمها و اشرشیا کلی (E. coli)
کنترل باسیلوس سرئوس و کلستریدیوم پرفرنژنس در موارد خاص
آزمایشگاه پارس با تکیه بر الزامات ISO 17025:2017 و روشهای معتبر ملی و بینالمللی (مانند ISO و USP)، خدمات تخصصی زیر را در زمینه بررسی میکروبی ادویهجات ارائه میدهد:
شمارش کل باکتریهای هوازی مزوفیل (Total Aerobic Count)
شمارش کپک و مخمر
شمارش کلیفرمها و اشرشیا کلی
شناسایی سالمونلا و استافیلوکوکوس اورئوس
شمارش باسیلوس سرئوس و سایر باکتریهای اسپورزا
بررسی کارایی روشهای ضدعفونی یا استریلیزاسیون ادویهها
نمونههای ادویه معمولاً بهصورت پودر خشک ارسال میشوند و پیش از آزمون، در شرایط کنترلشده رطوبتگیری و همگن میشوند. سپس با استفاده از روشهای کشت سطحی، کشت آمیخته (Pour Plate) و آزمونهای بیوشیمیایی، بار میکروبی و وجود باکتریهای شاخص بررسی میشود.
هدف از انجام آزمون میکروبی ادویهها، اطمینان از ایمنی بهداشتی و پایداری میکروبی محصولات غذایی است. کنترل مستمر این پارامترها نهتنها الزامی برای دریافت استاندارد ملی محسوب میشود، بلکه معیار کلیدی در صادرات و انطباق با الزامات بینالمللی صنایع غذایی نیز بهشمار میآید.