آزمون میکروبی

آزمون‌های میکروبی (Microbiological Testing)

شناسایی، شمارش و ارزیابی میکروارگانیسم‌ها برای تضمین ایمنی و کیفیت

آزمون‌های میکروبی برای شناسایی، شمارش و ارزیابی فعالیت میکروارگانیسم‌ها (باکتری، قارچ/مخمر، ویرس‌ها و مایکوپلاسما) در نمونه‌های دارویی، غذایی، آرایشی‌–بهداشتی و تجهیزات پزشکی انجام می‌شود. هدف، تضمین کیفیت، ایمنی، انطباق مقرراتی و پیشگیری از آلودگی است.

خدمات و استانداردها

نکته‌ی مهم استانداردی: برای تعیین بار میکروبی داروها معمولاً USP <61>/<62> (یا معادل اروپایی Ph. Eur. 2.6.12/2.6.13) و برای تجهیزات پزشکی ISO 11737-1/2 به‌کار می‌رود. اگر «ISO 11373» را درج کرده‌اید، به‌احتمال زیاد سهوی است و بهتر است به مراجع بالا تصحیح شود.

خدمت آزمایشگاهی	مرجع / استاندارد رایج
شمارش کل باکتریایی و قارچ (TAMC/TYMC)	USP <61> / Ph. Eur. 2.6.12
میکروارگانیسم‌های مشخص در دارو (Specified Microorganisms)	USP <62> / Ph. Eur. 2.6.13
فعالیّت ضد‌میکروبی ضدعفونی‌کننده دست	INSO 8512
فعالیّت ضد‌میکروبی شوینده‌ها	INSO 19708
فعالیّت ضد‌میکروبی ضدعفونی‌کننده‌ها	INSO 11798
آزمون انتشار دیسک / آنتی‌بیوگرام	ISIRI 5875 (K-B)
فعالیّت ضدمیکروبی پارچه	INSO 11070 / ISO 20743
فعالیّت ضدمیکروبی سطوح پلاستیکی	INSO 10900 / ISO 22196
آنتی‌فانگال مواد شیمیایی ضدعفونی	INSO 2842 / INSO 6986
MIC / MBC	ISIRI 5875
مایکوپلاسما (کشت)	USP <63>
مایکوپلاسما (PCR، روش سریع)	USP <63>، USP <1223>
تست استریلیتی دارو	USP <71>
تست استریلیتی تجهیزات پزشکی	ISO 11737-2
اندوتوکسین (LAL) – دارویی	USP <85>
اندوتوکسین (LAL) – تجهیزات پزشکی	INSO 10572

شرح آزمون‌ها

1-تعیین بار میکروبی (TAMC/TYMC): شمارش CFU با روش فیلتراسیون غشایی یا کشت پلیت؛ گزارش به صورت CFU/گرم یا CFU/میلی‌لیتر.

2-میکروارگانیسم‌های مشخص در دارو (USP <62>): جست‌وجوی گونه‌های هدف (مانند E. coli، Salmonella، S. aureus، P. aeruginosa و …) روی محیط‌های انتخابی.

3-انتشار دیسک / MIC-MBC: ارزیابی حساسیت/کارایی عوامل ضد‌میکروبی؛ دیسک‌دیفیوشن و تعیین حداقل غلظت مهاری/کشنده.

4-مایکوپلاسما (کشت و PCR): غربالگری آلودگی مایکوپلاسما در رده‌های سلولی/محصولات بیولوژیک؛ PCR سریع‌تر و حساس‌تر است.

5-تست استریلیتی (USP <71> / ISO 11737-2): فیلتراسیون غشایی (ترجیحی) یا تلقیح مستقیم؛ انکوباسیون 14روزه در FTM و SCDM؛ نتیجه Growth/No Growth.

6-اندوتوکسین (LAL): سنجش اندوتوکسین گرم‌منفی با LAL (ژل‌کلات، توربیدیمتری یا کروموژنیک) تا رسیدن به حدهای مجاز فارماکوپه/استاندارد.

7-فعالیّت ضدمیکروبی سطوح/پارچه/شوینده/محلول‌های دست: مطابق INSO/ISO مربوطه؛ گزارش کاهش لگاریتمی، درصد کاهش یا قطر هاله.

فرآیند اجرایی نمونه تا گزارش

1-نمونه‌برداری کنترل‌شده (پرهیز از آلوده‌سازی ثانویه)

2-آماده‌سازی نمونه (حل/رقیق‌سازی/استخراج، حذف موانع رشد)

3-کشت/فیلتراسیون در محیط‌های استاندارد

4-انکوباسیون در دمای/زمان تعریف‌شده

5-شمارش/تعیین نتیجه (CFU، Growth/No Growth، MIC/MBC، هاله)

6-کنترل‌های کیفیت (بلنک، کنترل مثبت/منفی، Suitability)

7-گزارش‌دهی کامل (روش، شرایط، نتایج، تفسیر در قیاس با حدود استاندارد)

چرا انجام آزمون‌های میکروبی حیاتی است؟

ایمنی بیمار/مصرف‌کننده و کاهش ریسک عفونت

انطباق مقرراتی (USP/ISO/INSO/Ph. Eur.) و تسهیل تأییدات

پایش فرایند و محیط (اتاق تمیز، آب فرایندی، بسته‌بندی)

انتخاب صحیح استریلایزیشن و جلوگیری از دِفِکت محصول

کاهش هزینه‌های برگشتی/حقوقی و افزایش اعتماد بازار

بهداشت و ضدعفونی

نقاط پرریسک آلودگی: کلیدها، دستگیره‌ها، صفحات لمسی، دستگاه‌های خودپرداز، پول و کیف پول، شیرآلات و سطوح مرطوب.

بهداشت دست (آموزش و عادت‌سازی): شست‌وشوی مؤثر/به‌موقع، استفاده صحیح از محلول‌های الکلی.

ضدعفونی: حرارتی (بخار/دمـا) یا شیمیایی/UV (مطابق روش و سطح ریسک) و اعتبارسنجی اثربخشی.

آنچه آزمایشگاه شما باید تضمین کند

انجام آزمون‌ها در اتاق تمیز مناسب (گرید B/A برای کار آسپتیک)

کالیبراسیون و کنترل کیفی تجهیزات، رسانه‌ها و میکروارگانیسم‌های مرجع

اجرای Method Suitability در تست‌های USP <61>/<62>/<71>

گزارش‌دهی شفاف و ردگیری‌پذیر مطابق ISO/GLP/GMP