آزمون‌های سلولی (Cell-Based Assays)
مقدمه
آزمون‌های سلولی مجموعه‌ای از روش‌های آزمایشگاهی هستند که برای بررسی پاسخ‌های سلول‌های زنده به عوامل شیمیایی، فیزیکی یا بیولوژیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این آزمون‌ها نقش کلیدی در ارزیابی ایمنی، سمیت، اثربخشی داروها، زیست‌سازگاری مواد و بررسی سازوکارهای مولکولی بیماری‌ها دارند.
آزمون‌های سلولی در زمینه‌هایی چون داروسازی، سم‌شناسی، مهندسی بافت، پزشکی بازساختی و تولید تجهیزات پزشکی کاربرد گسترده‌ای دارند و اغلب بر اساس الزامات استاندارد ISO 10993-5، OECD Guidelines و USP <87> انجام می‌شوند.
انواع آزمون‌های سلولی
1-آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)
این آزمون یکی از اساسی‌ترین تست‌های زیستی است که برای ارزیابی اثر مواد بر زنده‌مانی و متابولیسم سلول‌ها به کار می‌رود. در صنایع دارویی و تجهیزات پزشکی، آزمون سمیت سلولی اولین گام برای بررسی ایمنی زیستی (Biocompatibility) به شمار می‌رود.
اهداف آزمون سمیت سلولی
شناسایی مواد دارای اثر سمی بر سلول‌ها
تعیین دوز غلظت کشنده (IC₅₀ یا LC₅₀)
بررسی مکانیسم‌های مرگ سلولی (نکروز، آپوپتوز)
مقایسه سمیت مواد مختلف و فرمولاسیون‌ها
روش‌های رایج
| روش آزمون | اساس عملکرد | نوع نتیجه |
|---|---|---|
| MTT Assay | سنجش فعالیت آنزیم‌های متابولیک سلول از طریق احیای MTT به formazan | رنگ‌سنجی (Spectrophotometry) |
| XTT / WST Assay | مشابه MTT، با حلالیت بالاتر محصول نهایی | رنگ‌سنجی مستقیم |
| LDH Leakage Test | اندازه‌گیری آنزیم لاکتات دهیدروژناز آزادشده از سلول‌های آسیب‌دیده | آنزیماتیک |
| Trypan Blue Exclusion Test | رنگ‌آمیزی انتخابی سلول‌های مرده (غیرقابل نفوذ به رنگ) | شمارش سلولی میکروسکوپی |
استاندارد مرجع:
📘 ISO 10993-5: Biological evaluation of medical devices – Tests for in vitro cytotoxicity
2-آزمون چسبندگی سلولی (Cell Adhesion Assay)
کاربردها
ارزیابی زیست‌سازگاری سطح مواد و پلیمرهای زیستی
طراحی داربست‌های مهندسی بافت (Scaffolds)
مطالعه مسیرهای مولکولی مرتبط با ادغام سلولی (Integrin-Mediated Adhesion)
شاخص‌های اندازه‌گیری
درصد سلول‌های متصل پس از شست‌وشو
شدت رنگ‌آمیزی کریستال ویوله (Crystal Violet Staining)
تحلیل تصویری با میکروسکوپ فلورسانس یا فاز معکوس
3-آزمون سمیت ژنتیکی (Genotoxicity Test)
آزمون‌های سمیت ژنتیکی برای شناسایی مواد یا ترکیباتی که می‌توانند به DNA آسیب برسانند و موجب جهش یا سرطان‌زایی شوند به کار می‌روند.
اهداف
تشخیص مواد ژنوتوکسیک (DNA-Damaging Agents)
بررسی خطرات جهش‌زایی یا سرطان‌زایی بالقوه
مطالعه سازوکارهای آسیب DNA و ترمیم آن
روش‌های استاندارد
| روش آزمون | هدف | نوع تغییر ژنتیکی |
|---|---|---|
| Ames Test (OECD TG 471) | بررسی جهش معکوس در Salmonella typhimurium | نقطه‌ای (Point Mutation) |
| Micronucleus Test (OECD TG 487) | بررسی تشکیل میکرونوکلئوس در سلول‌های پستانداران | شکست کروموزومی |
| Comet Assay (Single Cell Gel Electrophoresis) | بررسی آسیب DNA در سلول منفرد | شکاف‌های تک‌رشته‌ای |
| Chromosomal Aberration Test (OECD TG 473) | بررسی ساختار و تعداد کروموزوم‌ها | Aberration Structural/Number |
کاربردها
غربالگری اولیه داروها و ترکیبات شیمیایی جدید
ارزیابی ایمنی مواد اولیه پزشکی و آرایشی
مطالعات سم‌شناسی مولکولی
اهمیت آزمون‌های سلولی
ایمنی زیستی: اطمینان از بی‌ضرر بودن مواد در تماس با سلول‌ها و بافت‌های انسانی
کاهش نیاز به مدل‌های حیوانی: جایگزینی مناسب برای آزمایش‌های in vivo در مراحل اولیه
پشتیبانی از طراحی دارو و بیومواد: پیش‌بینی اثرات سلولی قبل از آزمون‌های پیش‌بالینی
پایش کیفی محصولات: ارزیابی مداوم فرمولاسیون‌ها، محیط‌های کشت و مواد جانبی
خدمات آزمایشگاه پارس
آزمایشگاه پارس با بهره‌گیری از امکانات پیشرفته سل‌کالچر (Cell Culture) و انکوباتورهای کنترل‌شده، خدمات زیر را ارائه می‌دهد:
آزمون سمیت سلولی مطابق ISO 10993-5
آزمون چسبندگی سلولی و بررسی Morphology
آزمون‌های ژنوتوکسیسیتی (Comet, Micronucleus, Ames)
گزارش کامل با آنالیز آماری و تصویربرداری میکروسکوپی
Persian 
English 
Arabic