گیاهان دارویی بهطور گسترده در صنایع داروسازی، غذایی و خانگی مورد استفاده قرار میگیرند. با این حال، به دلیل منشأ طبیعی و تماس مداوم با خاک، هوا و عوامل محیطی، این ترکیبات میتوانند حامل آلودگیهای میکروبی و شیمیایی باشند. حضور میکروارگانیسمها، فلزات سنگین، آفتکشها و سایر آلایندهها میتواند کیفیت، ایمنی و اثربخشی فرآوردههای گیاهی را تحت تأثیر قرار دهد.
از آنجا که حذف کامل این آلودگیها عملاً ممکن نیست، انجام آزمونهای میکروبی بهمنظور پایش و کنترل سطح آلودگی در محدودههای مجاز ضروری است.
فلور میکروبی طبیعی گیاهان، که اغلب منشأ خاکی دارد، شامل باکتریها، قارچها و اسپورهای مقاومی است که در مراحل برداشت، خشککردن، حمل و فرآوری افزایش مییابند.
چنانچه کنترل میکروبی بهدرستی انجام نشود، این آلودگیها میتوانند به محصول نهایی منتقل شده و منجر به تغییر در خواص دارویی یا بروز خطرات بهداشتی شوند.
با توجه به الزامات بینالمللی و ملی، برای کنترل کیفیت فرآوردههای گیاهی، مجموعهای از استانداردهای ملی ایران (INSO) تدوین شده است که شامل بررسی ویژگیهای میکروبی و بهداشتی موارد زیر است:
عرق آویشن (INSO 4447)
عرق بیدمشک (INSO 5585)
عرق شوید (INSO 5601)
عرق کاکوتی کوهی (INSO 5563)
گیاه آویشن شیرازی (INSO 4399)
اسانس مرزه زراعی (INSO 11778)
دستورالعمل روشهای بهینه زراعی و برداشت گیاهان دارویی و معطر (GACP)
آزمایشگاه پارس با رعایت الزامات ISO 17025:2017 و بر اساس استانداردهای ملی و بینالمللی، آزمونهای زیر را برای کنترل کیفیت میکروبی گیاهان دارویی انجام میدهد:
شمارش کل باکتریهای هوازی مزوفیل (TAMC)
شمارش کپک و مخمر (TYMC)
شمارش کلیفرمها و اشرشیا کلی (E. coli)
شناسایی سالمونلا (Salmonella spp.)
شناسایی استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus)
شمارش باسیلوس سرئوس و اسپورهای باکتریایی مقاوم
پایش فلور میکروبی خاکزاد در گیاهان خشک و اسانسها
نمونهها بر اساس دستورالعملهای استاندارد بینالمللی آمادهسازی و با استفاده از محیطهای کشت انتخابی، روشهای MPN، کشت سطحی و آمیخته (Spread / Pour Plate) و آزمونهای بیوشیمیایی تأییدی مورد بررسی قرار میگیرند.
تمام نتایج پس از تفسیر علمی توسط مسئول فنی تأیید و در قالب گزارش رسمی قابل ارائه به سازمان غذا و دارو و سازمان ملی استاندارد ارائه میشود.
هدف از انجام تستهای میکروبی گیاهان دارویی، اطمینان از سلامت، اثربخشی و ثبات میکروبی فرآوردهها در زنجیره تولید تا مصرف است. این آزمونها پایهی ارزیابیهای کیفی در صدور مجوز مصرف و صادرات محصولات گیاهی بهشمار میآیند.